Greece: Αυλαία Τέλους Για Τις Παραστατικές Τέχνες; Όχι! Οι Νέοι Νόμοι Της ΕΕ Για Το Φωτισμό.

  Του Παναγιώτη Νόιφελτ

 

Ολόκληρη η ευρωπαϊκή βιομηχανία των παραστατικών τεχνών απειλείται από το “νέο” νομοθετικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αφορά στους επαγγελματικούς φωτισμούς. Άσχετα αν πιστεύετε ότι σας αφορά ή όχι, αυτό είναι ένα θέμα που θα επηρεάσει όλους μας. Από τις αισθητικές επιλογές ενός καλλιτέχνη ή ενός σχεδιαστή φωτισμού, μέχρι τη λειτουργία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας των παραστατικών τεχνών, του θεάτρου, του χορού, της όπερας, της μουσικής, των φεστιβάλ, της τηλεόρασης, του κινηματογράφου, έως τους δημοτικούς χώρους, τα μικρά και μεγάλα κέντρα διασκεδάσεως, και τα κρουαζιερόπλοια. Γενικά όποιοι χώροι χρησιμοποιούν τα γνωστά σε όλους μας επαγγελματικά πολύχρωμα σποτ ή αλλιώς λαμπτήρες Βολφραμίου, τους λαμπτήρες πυράκτωσης προβολέων, θα επηρεαστούν αρνητικά για μια μεγάλη περίοδο και με υψηλό κόστος.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Η διαδικασία μεταρρύθμισης του ισχύοντος νομικού πλαισίου ξεκίνησε με την οδηγία του 2005/32/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου που αφορούσε τις απαιτήσεις οικολογικού σχεδιασμού για την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού οικιακού και γραφειακού εξοπλισμού, και τον κανονισμό 1275/2008 της 17ης Δεκεμβρίου.

Μια σειρά από τροποποιήσεις του κανονισμού, όπως ο κανονισμός (EΚ) αριθ.801/2013 της Επιτροπής της 22ας Αυγούστου 2013, περί τροποποίησης του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1275/2008 και η οδηγία 2009/125/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 21ης Οκτωβρίου 2009, όπως αυτά παρουσιάζονται και στον «κατάλογο μέτρων οικολογικού σχεδιασμού», σμίλεψαν τις αποφάσεις της ΕΕ για να φτάσουμε στο σημερινό σημείο. Στις περισσότερες χώρες της ΕΕ γίνεται μια σχεδόν σιωπηρή διαβούλευση που αφορά διαδικασίες, χρονοδιαγράμματα, αντισταθμιστικές προβλέψεις, και κυρίως το κόστος των μεταρρυθμίσεων, συμπεριλαμβανομένου και του εισπρακτικού, δίχως να εξαίρουμε τον πολύ σημαντικό περιβαλλοντολογικό παράγοντα, αλλά και αυτόν της ενεργειακής διαχείρισης, εξαιρώντας σε μεγάλο βαθμό οφέλη υπέρ των πολιτών όπου η σταθερότητα αύξησης των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος αναμένεται να παραμείνει ως έχει.

Οι τελευταίες εξελίξεις παρουσιάζονται τροποποιημένες σε τελικό στάδιο, πριν από την απόφαση στη Νομοθεσία Οικολογικού Σχεδιασμού και στην οδηγία-πλαίσιο που εκδόθηκε και παρουσιάστηκε στις 18 Απριλίου του 2018.

Τί σημαίνουν όμως όλα αυτά; Πώς επηρεάζουν και πώς επιβαρύνουν τους ήδη βεβαρημένους οικονομικά και χτυπημένους από τη λιτότητα και τη δυστοκία κλάδους των τεχνών; Γνωρίζουν οι τελικοί αποδέκτες αυτών των μέτρων τα αποτελέσματα ή προχωρούν σαν τα ερίφια, με σταθερό βηματισμό και πορεία προς το μεθεπόμενο πασχαλινό τραπέζι;

Στο πλαίσιο του σχεδίου εργασίας για τον οικολογικό σχεδιασμό 2016-2019, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητάει ρητά να εξισώσει τη χρήση του θεατρικού και επαγγελματικού φωτισμού, σύμφωνα με τους ίδιους κανόνες που διέπουν τον οικιακό φωτισμό, τους φωτισμούς γραφείου και το βιομηχανικό φωτισμό, κρατώντας σε χαμηλούς τόνους το διάλογο, παραβλέποντας ή χωρίς να δίνει απάντηση σε ζητήματα όπως αυτά της αισθητικής, του κόστους και του συνόλου των διαδικασιών, προς όφελος των χρηστών. Μη δημιουργώντας, όμως, την ίδια στιγμή τα απαραίτητα αντισταθμιστικά οφέλη, έστω για μια εύλογη μεταβατική περίοδο από την εφαρμογή του νόμου.

Κανείς δεν θα υποστηρίξει φυσικά πως τα θέματα οικολογίας και καλής διαχείρισης των ενεργειακών πόρων δεν είναι σημαντικά, το αντίθετο. Οι εξαιρέσεις πολλές φορές καθορίζουν και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της καθημερινότητας των πολιτών, που θα καλεστούν για ακόμη μια φορά να καλύψουν το κόστος της αδυναμίας λήψης δημοκρατικών και ουσιαστικών αποφάσεων των ρυθμιστών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το να δημιουργεί η ΕΕ νομοσχέδια που λίγοι θα διαβάσουν, ακόμη πιο λίγοι θα τα καταλάβουν και οι πολλοί δεν θα έχουν ιδέα περί τίνος πρόκειται, δεν είναι πράξη που προάγει τη δημοκρατία, άσχετα αν ένα νομοσχέδιο παραμένει για χρόνια στα συρτάρια ή στο διάλογο ανάμεσα σε τελικά “πέντε” ανθρώπους.

Η νομοθεσία που εισήχθη στην ΕΕ το 2009 απαγόρευσε αρχικά στους λιανοπωλητές να πωλούν φωτιστικά Βολφραμίου (τις γνωστές λάμπες πυράκτωσης) για οικιακή χρήση. Στις εξαιρέσεις εισήχθησαν τα θέατρα, καθώς ο νόμος του 2009 τους επέτρεψε να εξαιρεθούν για χρήση λαμπτήρων πυράκτωσης. Σε γενικές γραμμές, σωματεία και οργανισμοί μετέφεραν στις ομάδες εργασίας της ΕΕ, πως μια τέτοια αλλαγή των φωτιστικών εστιών και κατ’ επέκταση των συστημάτων δεν θα ήταν οικονομικά βιώσιμη, γνωρίζοντας φυσικά τα προβλήματα που ταλανίζουν το σύνολο των κλάδων των τεχνών.

Η επιτροπή σχεδιασμού όμως, βάσει του τελευταίου νομοσχεδίου προτείνει να επιτρέπονται μόνο οι φωτεινές εστίες που πληρούν συγκεκριμένες προδιαγραφές, πράγμα που σημαίνει ότι τα θέατρα και τα κέντρα πολιτισμού θα πρέπει να στραφούν την αγορά των πολύ ακριβότερων LED. Οι αλλαγές θα πλήξουν ιδιαίτερα τα μικρότερα θέατρα και οργανισμούς, καθώς αυτά είναι πιο ευάλωτα σε τέτοιου τεχνικού χαρακτήρα αλλαγές, που επιβαρύνουν τους προϋπολογισμούς τους. Οι νέοι λαμπτήρες LED, σε σύγκριση με τους παραδοσιακούς προβολείς πυράκτωσης κοστίζουν έως και δέκα φορές πιο ακριβά, ανά μονάδα, και ανάλογα τον τύπο προβολέα. Η συγκεκριμένη εξίσωση δεν ασχολείται ιδιαίτερα για το πως θα συνυπολογιστούν στα κόστη, τα απαραίτητα περιφερειακά συστήματα και υλικά, όπως καλώδια, βύσματα και μονάδες ενεργειακής διαχείρισης, καθώς επίσης εκπαίδευση και νέοι σχεδιασμοί παραγωγών, βασισμένοι στα νέα πρότυπα.

Στην Ελλάδα, βέβαια, για να γίνεται τόσο ομαλός διάλογος ανάμεσα σε εταιρείες, εισαγωγείς και προμηθευτές, πολιτιστικούς οργανισμούς και κρατικούς ρυθμιστές, ίσως το πρόβλημα τελικά να είναι ανύπαρκτο ή οι παραγωγές να χρησιμοποιούν πιο ρομαντικά μέσα όπως ένα Μπεκετικό κερί. Δεν το λέω με ειρωνεία, το λέω με ένα βάρος στη σκέψη μου, για όλους αυτούς που προσπαθούν με πενιχρά μέσα να δημιουργήσουν κάτι όμορφο και σημαντικό, αλλά ένα απρόσωπο σύστημα τους καταδικάζει στη λήθη και στην πενία.

Στην υπόλοιπη Ευρώπη όμως η επίδραση στις θεατρικές παραγωγές, αλλά και στο σύνολο των παραγωγών των παραστατικών τεχνών και διασκέδασης, είναι άμεση και συντριπτική, καθώς σε όλη την Ευρώπη θα πρέπει να καταργηθούν οι τεράστιες ποσότητες εξοπλισμού φωτισμού, που χρησιμοποιούνται στις παραγωγές παραστατικών τεχνών.

Αυτή η αλλαγή τεχνικού εξοπλισμού θα επιβαρύνει επίσης το φιλοθέαμον κοινό στις επιλογές των εξόδων του, δηλαδή στην περίπτωση που το κόστος της αλλαγής των συστημάτων φωτισμού επηρεάσει το κόστος των εισιτηρίων. Κάτι τέτοιο συνδέεται επίσης και με τα μειωμένα έσοδα από τον κρατικό προϋπολογισμό, για τις τέχνες και τον πολιτισμό, και της ανύπαρκτης στήριξης από το κράτος. Αναμενόμενο θα είναι, τα θέατρα και τα κέντρα να επιλέξουν να μετακυλήσουν τα νέα κόστη στο κοινό.

Η όλη κατάσταση δεν αποτελεί συνθήκη που θα έφερνε σε ένταση τους εισαγωγείς και τους προμηθευτές. Με το καλό να αυξήσουν τα κέρδη τους και να στηρίξουν με νέες τεχνολογίες τους κλάδους των τεχνών, και να το κάνουν με σύνεση και ενσυναίσθηση, γιατί σε βάθος χρόνου, ίσως οι ίδιοι καλεστούν να μειώσουν τις απαιτήσεις τους, στην περίπτωση που η προσφορά δεν θα ισορροπήσει με τη ζήτηση.

Έως τώρα, κανένας φορέας και κανένα οικονομικό κέντρο ή κέντρο απόφασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν έχει παρουσιάσει κάποια βιώσιμη εναλλακτική λύση. Αν είχε θα το γνωρίζαμε.

Ενδεικτικά στην Αγγλία, το κόστος (βασιζόμενο σε λογιστικές καταγραφές) ανέρχεται στο ποσό των 185 εκατομμυρίων λιρών, δηλαδή η αλλαγή αυτή θα δημιουργήσει έλλειμμα της τάξεως του διπλάσιου από το ετήσιο κόστος του κρατικού προϋπολογισμό για τις παραστατικές τέχνες. Μόνο στο Λονδίνο, το κόστος υπολογίζεται στα 35 εκατομμύρια λίρες.

Αναφορικά με τα της Ελλάδας, κάτι που θα ενδιέφερε πολύ την Πολιτιστική Αριστερά, θα ήταν να γνωρίζει: ποιο είναι το κόστος που θα επιβαρύνει την Ελληνική αγορά θεάματος και αν το Υπουργείο Πολιτισμού έχει εκπονήσει κάποια τέτοια μελέτη (θα χαρούμε να τη διαβάσουμε αν είναι διαθέσιμη) ή δεν το αφορά το θέμα;

Οι νέοι κανονισμοί είναι προγραμματισμένοι να εφαρμοστούν από την 1η Σεπτεμβρίου 2020 και αν τελικά υλοποιηθούν, κατά το νόμο, θα επηρεάσουν δραματικά όλους τους τομείς του φωτισμού, θεάματος και ψυχαγωγίας, και όσων εργάζονται σε αυτούς τους τομείς, δίχως να εξαιρέσουμε τους κατασκευαστές, τους διανομείς, τις εταιρείες ενοικίασης και τους τεχνικούς εγκατάστασης και διαχείρισης.

Υπάρχει όμως και ένα άλλο στοιχείο, το οποίο κάποιος ενδέχεται να το θεωρήσει μικρό και ασήμαντο και ίσως σε επίπεδο μαζικής παραγωγής μηδαμινό, που όμως θα επηρεάσει το αισθητικό αποτέλεσμα. Υπάρχει μια λεπτότητα, μια θέρμη και μια γλυκάδα κατά τη χρήση προβολέων πυράκτωσης, που δεν αντικαθίσταται σε συγκεκριμένους προβολείς, με τη χρήση των νέων λαμπτήρων LED. Αν μεταφερθούμε σε έναν άλλον χώρο, αυτόν του ήχου, και της μουσικής, όσοι γνωρίζουν τη διαφορά αναλογικού ενισχυτή (οι λαμπάτοι) από έναν ψηφιακό ενισχυτή και την τελική τους απόδοση και αισθητικό ηχητικό αποτέλεσμα, μπορούν να καταλάβουν πολύ καλά για ποιο πράγμα μιλάω. Ανάλογη είναι τη διαφορά ενός προβολέα LED από έναν πυράκτωσης.

Σε αυτό το σημείο, δεν μπορώ να εξαιρέσω από την εξίσωση τη μνήμη που αποτελεί τη νοητή προέκταση της καλλιτεχνικής ή πολιτιστικής αισθητικής, σε επίπεδο λειτουργικού συσχετισμού με την πραγματική οικονομία.

Δεν μπορώ να μην λάβω υπόψη πως ειδικά ο πολιτισμός υπάγεται και στην οικονομία των εμπειριών. Σε αυτήν την οικονομία, σημαντικό ρόλο παίζει η μνήμη, η οποία κατά το σχεδιασμό μιας πολιτιστικής πολιτικής, λαμβάνεται υπόψη, καθώς είναι ακριβώς αυτή η μνήμη και πιο συγκεκριμένα τα κοινωνικά αποτελέσματα, ανάγκες και φαινόμενα που δημιουργεί αυτή, που αξιολογείται και μεταφράζεται σε κανόνες οικονομίας των εμπειριών, και στο τέλος τιμολογείται από την πολιτεία, για να συνδεθεί με την πολιτική ευαισθητοποίηση, την πρόνοια, την ορθή αξιοποίηση των πόρων και την κοινωνική ομαλότητα και αρμονία.

Θα μου πείτε, ψιλά γράμματα, τί ψάχνεις; Ψύλλο στα άχυρα;

Δεν είναι έτσι. Το οτιδήποτε δημιουργεί αναστάτωση, δυσλειτουργία, φθορά και δυστοκία, στους τομείς του πολιτισμού, μειώνει την καλυτέρευση του βιοτικού και πολιτιστικού επιπέδου των πολιτών, δημιουργεί πολώσεις και καθυστερεί την πολιτιστική ανάταση των κοινωνιών. Επηρεάζει, επίσης, αρνητικά και σε βάθος χρόνου την καθημερινότητα των πολιτών, με αποτελέσματα χειρότερα από αυτά του καπνού και των πάσης φύσεως εξαρτήσεων, στο σύνολό τους.

Η Πολιτιστική Αριστερά στέκεται με κριτικό πνεύμα σε αυτές τις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αρχικά ζητά την επανεξέταση του συνόλου των θεμάτων λαμβάνοντας υπόψη πως:

1. Δεν υπάρχει επαρκής ενημέρωση στους τελικούς χρήστες, δηλαδή στους επαγγελματίες του χώρου και των κλάδων των παραστατικών τεχνών και της διασκέδασης.
2. Δεν υπάρχει ενημέρωση των πολιτών σε θέματα που συνδέουν αυτές τις αποφάσεις με τις οικονομικές του δυνατότητες και το νοικοκυριό του.
3. Δεν υπάρχει ενημέρωση και προκαταρκτική οργάνωση σε επίπεδο μικροοικονομικής διαχείρισης των φορέων.
4. Δεν υπάρχει πρόβλεψη στήριξης από τους μηχανισμούς στήριξης πολιτιστικού έργου (όποιοι και να είναι αυτοί).
5. Δεν υπάρχει ικανοποιητική εκπροσώπηση στις ομάδες εργασίας, τέτοια και τόση που να επηρεάζει με επάρκεια σε μια πιο δημοκρατική κατεύθυνση τα αποτελέσματα των αποφάσεων της ΕΕ.

Προτείνουμε τα εξής:
1. Παράταση των χρονοδιαγραμμάτων υλοποίησης και εφαρμογής της νομοθεσίας, έως την παρουσίαση, από μεριάς των ρυθμιστών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βιώσιμων λύσεων και όχι επισφαλών για τους τελικούς χρήστες, με γνώμονες: τον πολιτισμό, το περιβάλλον, την ενέργεια και την οικονομία.
2. Παράταση των χρονοδιαγραμμάτων που σχετίζονται με τις διαβουλεύσεις.
3. Δημιουργία νέων, ειδικών προγραμμάτων ενημέρωσης και μονάδων διαβούλευσης, σε τοπικό επίπεδο.
4. Δημιουργία νέων διευρυμένων ομάδων διαβούλευσης που να εναγκαλίζουν μεγαλύτερο κατά το δυνατόν ποσοστό των ενδιαφερομένων.
5. Νομοθέτηση ειδικών εξαιρέσεων που να αφορούν συγκεκριμένες ευπαθείς ομάδες επαγγελματιών και μικρών επαγγελματικών χώρων και φορέων πολιτισμού.
6. Αποδοχή, νομοθέτηση και καθιέρωση ελάχιστου ποσοστού χρήσης λαμπτήρων πυράκτωσης, για τις αισθητικές ανάγκες των παραγωγών.
6. Τον εξαρχής ορισμό του πλαισίου, που θα αφορούν στα πρόστιμα, με δίκαιη και ορθολογική διαχείριση.
7. Στον εξαρχής ορισμό και χάραξη φορολογικής πολιτικής, εξαιρέσεων, επιδοτούμενων προγραμμάτων και ελαφρύνσεων, για την αγορά νέων εξοπλισμών φωτισμού.
8. Να προβλέψει, να προνοήσει και να επιβάλει στις χώρες η ΕΕ νέα χρηματοδοτικά προγράμματα σχεδιασμένα για τη στήριξη φορέων, κατά τη μεταβατική περίοδο της αλλαγής των υποδομών φωτισμού.

Τέλος, θα ήθελα να αναφέρω και να καλέσω σε διάλογο τους ενδιαφερομένους φορείς και φυσικά πρόσωπα, ώστε να γνωρίσουν το νέο πλαίσιο, να εμβαθύνουν και να προτείνουν λύσεις, να συ στρατευθούν με την Πολιτιστική Αριστερά, να προβάλλουν τις θέσεις τους και να τις παρουσιάσουν. Θα χαρούμε να τις ακούσουμε και να τις προβάλλουμε.